"Pół życia temu" Elizabeth Gaskell - przekład polski ale w postaci ebooka

 "Pół życia temu" to powieść z XIX wieku, opowiadająca historię Susan Dixon, której życie kształtowane jest przez wydarzenia z przeszłości. Główne wątki książki obejmują kwestie rodziny, relacji międzyludzkich oraz osobistych wyborów w obliczu zmieniających się realiów społecznych. To opowieść o konsekwencjach decyzji i ich wpływie na przyszłość bohaterów.

Wreszcie nadszedł kolejny ważny dzień dla wielbicieli twórczości Elizabeth Gaskell. Kolejny jej utwór został przetłumaczony na język polski.

Tym razem to opowiadanie "Half a Life-Time Ago" wydane pierwotnie w czasopiśmie Karola Dickensa "Household Words". Ukazywało się od 6 do 20 października 1855 roku w trzech częściach.

Co ciekawe, brytyjscy badacze zauważają, że jest to w rzeczywistości  poddane znaczącym modyfikacjom opowiadanie Gaskell "Martha Preston", które ukazało się w "Sartain's Union Magazine" w 1850 roku. 

Pisarka zmieniła miejsce akcji, typ narracji (w "Half a Life-Time Ago" w trzeciej osobie, w "Martha Preston" narracja pierwszoosobowa), nazwiska i wiele innych szczegółów. 

W następnym poście streszczę artykuł Larry’ego K. Uffelmana na ten temat.

• Jeśli chodzi o wydawcę, są sprzeczne informacje, Lubimyczytac.pl podaje: SkillsLab.pl,   Empik.com podaje: Aplit (selfpublishing). Ebook ukazał się w 2024 roku.
• Nie ma informacji kto jest autorem przekładu.
  Książka jest dostępna w formatach: epub, mobi i pdf.
• Książeczka w Empiku kosztuje niecałe 10 zł. Ja już kupiłam. :)
  
  
• Opis wydawnictwa:
  W sercu malowniczej angielskiej prowincji XIX wieku rozgrywa się poruszająca historia Susan Dixon, bohaterki powieści " Pół życia temu" Elizabeth Cleghorn Gaskell. To opowieść, która zabierze Cię w podróż przez meandry ludzkiego losu, ukazując, jak przeszłość kształtuje teraźniejszość i wpływa na przyszłość.
  Susan, niegdyś pełna życia i radości młoda kobieta, staje przed wyzwaniem samotności i ciężarem minionych lat. Jej historia to nie tylko osobista saga, ale również zwierciadło, w którym odbijają się uniwersalne tematy miłości, straty, rodziny i poszukiwania własnego miejsca w zmieniającym się świecie.
  Gaskell, znana ze swojego mistrzowskiego pióra, maluje przed czytelnikiem obraz wiejskiej społeczności, gdzie tradycje ścierają się z nadchodzącą nowoczesnością. Z niezwykłą wrażliwością autorka zagłębia się w psychikę bohaterów, odsłaniając ich najgłębsze pragnienia, lęki i nadzieje.
  " Pół życia temu" to nie tylko sentymentalna podróż w przeszłość. To również refleksja nad siłą ludzkiego ducha i zdolnością do przezwyciężania przeciwności losu. Susan, mimo trudności, odkrywa w sobie...

P.S. Jestem w trakcie lektury i niestety jest dużo błędów, dziwacznych zwrotów i niezręczności. Pytanie czy autorem przekładu jest AI czy zabrakło anglistycznej i stylistycznej korekty.

"Panie z Cranford" jako audiobook

    Wydawnictwo Aleksandria z Katowic przygotowało audiobook powieści Elizabeth Gaskell "Panie z Cranford". 

Lektorem jest Katarzyna Anzorge.  Czas trwania to 7 godz.17 min. 

W sprzedaży audiobook pojawił się dwa miesiące temu - 22 sierpnia 2025 roku.

Z fragmentem nagrania można się zapoznać pod adresem wydawnictwa:

https://aleksandria.net.pl/elizabeth-gaskell-panie-z-cranford/

Okładka jest ładna i przyciąga uwagę.

Wydawnictwo Aleksandria wydało też audiobooki z innymi powieściami brytyjskimi, m.in. "Wichrowe Wzgórza" Emily Bronte, "Miasteczko Middlemarch" George Elliot, "Sagę rodu Forsythe'ów" Johna Galsworthy a także 3 tomy "Ani z Zielonego Wzgórza" Lucy Maud Montgomery, w tym moją ulubioną "Anię na uniwersytecie". Ciekawe co mają w zanadrzu. ;)

Portret Haworth w "Życiu Charlotte Bronte"

 Frances Twinn w swoim artykule „The Portrait of Haworth in The Life of Charlotte Brontë” analizuje sposób, w jaki Elizabeth Gaskell przedstawiła wieś Haworth w biografii Charlotte Brontë. 

Gaskell, jako jedyna biografka, która znała Charlotte osobiście i odwiedziła ją w Haworth, rozpoczęła swoją książkę nietypowo - nie od osoby, lecz od miejsca. Twinn podkreśla, że obraz Haworth w biografii Gaskell był kształtowany nie tylko przez jej własne wyobrażenia, ale także przez emocjonalne nastawienie Charlotte do rodzinnego otoczenia.
Gaskell i Brontë zaprzyjaźniły się w 1850 roku. Ich przyjaźń rozwijała się przez korespondencję i wizyty. Gaskell przyjechała do Haworth w 1853 roku, mając już w głowie obraz wsi jako dzikiej, samotnej i surowej, ukształtowany przez listy Charlotte, opinie Janet Kay-Shuttleworth oraz powieści Brontë. Charlotte sama określała swój dom jako miejsce odosobnienia, porównując je do „dzikich ostępów Ameryki”. Gaskell, pod wpływem tych opisów, skonstruowała narrację, w której Haworth jawi się jako „długa, stroma ulica” kończąca się przy zakręcie do plebanii, ignorując przy tym bardziej zaludnione i przemysłowe części wsi, takie jak „triangle of poverty” czy Gauger’s Croft. Twinn sugeruje, że Charlotte mogła celowo ukierunkować wizytę Gaskell, aby nie pokazać jej biedniejszych obszarów, co wpłynęło na wybiórczy i niepełny obraz wsi w biografii.

Krajobraz wrzosowisk, otaczający Haworth, również został przedstawiony w sposób paradoksalny. Z jednej strony Gaskell opisywała je jako dzikie, ponure i nieprzyjazne, z drugiej - jako miejsce pełne kwitnącej roślinności, szczególnie w sierpniu. Charlotte i Emily Brontë postrzegały wrzosowiska jako źródło inspiracji i ukojenia, co znalazło odzwierciedlenie w ich twórczości. Gaskell, choć przyjechała po okresie kwitnienia, próbowała oddać ten dualizm - piękno i surowość - w swojej narracji. Twinn zauważa, że w biografii pojawia się więcej odniesień do „purpurowej chwały” wrzosowisk niż do ich ponurości, choć to właśnie obraz dzikiego, nieprzyjaznego krajobrazu zdominował mit Brontë.

W miarę jak biografia postępuje, zmienia się także ton narracji. Początkowo dominuje głos Gaskell, ale po śmierci sióstr Charlotte coraz częściej pojawiają się jej własne słowa, pełne smutku, samotności i poczucia izolacji. Twinn wskazuje na „narracyjny przełom”, po którym to Charlotte przejmuje kontrolę nad opowieścią, a wrzosowiska stają się symbolem jej emocjonalnego stanu - z inspirujących zmieniają się w przygnębiające i opresyjne.

Krajobraz wrzosowisk dla Gaskell, jako osoby z miasta, był obcy. Ich bezkresność, brak drzew i dzikość budziły w niej uczucie alienacji, co również wpłynęło na sposób, w jaki je opisała. Słowo „dziki” pojawia się w biografii często - zarówno w odniesieniu do krajobrazu, jak i do mieszkańców — co tworzy obraz nieoswojonego, surowego świata. Twinn podkreśla, że Gaskell próbowała oddać emocjonalny stosunek Charlotte do wrzosowisk, ale jednocześnie nie mogła całkowicie uwolnić się od własnych uprzedzeń i ograniczeń percepcyjnych.

Podsumowując, portret Haworth i otaczających go wrzosowisk w biografii Gaskell jest wybiórczy, nacechowany lojalnością wobec Charlotte i osobistym odbiorem krajobrazu. Choć nie jest to obraz całkowicie zgodny z rzeczywistością, nie można go uznać za fałszywy - jest to raczej literacka interpretacja miejsca, widziana przez pryzmat emocji, przyjaźni i ograniczonego doświadczenia.

Frances Twinn, The Portrait of Haworth in The Life of Charlotte Brontë. Brontë Studies, Vol. 30, July 2005

Wyznania pana Harrisona: studium społecznej i zawodowej niepewności lekarza ogólnego w Anglii połowy XIX wieku

 Poniżej opublikuję streszczenie artykułu Marie Fitzwilliam „Mr Harrison’s Confessions: A Study of the General Practitioner’s Social and Professional Dis-ease in Mid-Nineteenth Century England” opublikowanego w The Gaskell Society Journal (1998).

Autorka artykułu Marie Fitzwilliam analizuje opowiadanie Elizabeth Gaskell Mr. Harrison’s Confessions (1851), znane jako humorystyczny poprzednik Cranford. Historia młodego lekarza, który po studiach w Londynie rozpoczyna praktykę na prowincji, stanowi punkt wyjścia do refleksji nad społeczną i zawodową pozycją lekarzy ogólnych (general practitioners) w Anglii połowy XIX wieku.

Autorka podkreśla, że Gaskell, wychowana w Knutsford, dobrze znała realia życia lekarzy wiejskich – jej wuj, Peter Holland, był znanym lekarzem. W opowiadaniu ukazany jest nie tylko komizm małomiasteczkowych plotek i nieporozumień, ale też głęboki problem – społeczny niepokój (dis-ease) lekarzy ogólnych, którzy znajdowali się między światem klas niższych i wyższych oraz między sferą prywatną a publiczną.

W XIX wieku istniał trójpodział zawodów medycznych: lekarz (physician), chirurg (surgeon) i aptekarz (apothecary). Lekarze ogólni zajmowali pozycję pośrednią, łącząc obowiązki chirurga, położnika i farmaceuty. Mimo ciężkiej pracy zarabiali niewiele i nie cieszyli się prestiżem lekarzy konsultantów z wyższych klas. Ich praca miała cechy rzemiosła i handlu, co w hierarchicznej Anglii obniżało status zawodowy.

Fitzwilliam argumentuje, że dodatkowym źródłem niepewności była pewna "dwuznaczność” pozycji lekarza ogólnego. W przeciwieństwie do innych mężczyzn-profesjonalistów, którzy pracowali w przestrzeni publicznej, GP działał w przestrzeni domowej — często w kobiecym świecie sypialni i łóżka chorego. To powodowało, że jego obecność mogła być odczytywana jako nieprofesjonalna lub zbyt intymna. W konsekwencji lekarze przykładali wielką wagę do zewnętrznych oznak profesjonalizmu: ubioru, manier, sposobu mówienia.

Postać starszego lekarza, pana Morgana, symbolizuje „starą szkołą” medycyny - skupioną na etykiecie, grzeczności i reputacji, kosztem naukowej skuteczności. Młody pan Harrison reprezentuje nowe pokolenie lekarzy, wykształconych w Londynie, opartych na nowoczesnej wiedzy i technice. Konflikt między nimi odzwierciedla przemianę w samej profesji – od „dżentelmeńskiej grzeczności” ku naukowej profesjonalizacji.

W toku opowiadania Harrison musi zmagać się zarówno z błędami swojego mentora, jak i z opinią społeczności, która bardziej ceni pozory niż rzeczywiste umiejętności. Dopiero dzięki nowoczesnemu leczeniu ratuje życie dwóch pacjentów i zdobywa uznanie - a wraz z nim społeczny awans i małżeństwo z córką pastora. Starszy Morgan żeni się z gospodynią, co symbolicznie kończy jego karierę i erę „starej medycyny”.

Fitzwilliam uważa, że Gaskell, poprzez komediową fabułę, ukazała realne napięcia: zależność lekarzy od opinii pacjentów, ich walkę o status, konflikt między nauką a konwenansem oraz znaczenie profesjonalizacji dla poprawy prestiżu medycyny.

Można to ująć w następujących punktach:

1) tematem powieści jest społeczna i zawodowa pozycja lekarzy ogólnych w Anglii połowy XIX wieku.
- Gaskell znała realia zawodu lekarza dzięki rodzinie; historia młodego doktora odzwierciedla napięcia społeczne i klasowe epoki.

2) problemem było to, że lekarze ogólni zajmowali niską pozycję między elitarnymi lekarzami a rzemieślnikami; ich praca miała znamiona handlu i pracy fizycznej.
3) wątek płci - lekarz ogólny (general practitioner) funkcjonował w „kobiecej” przestrzeni domu i sypialni, co osłabiało jego męski i zawodowy autorytet.
4) symbolika postaci:
    Mr. Morgan – stare, konwenansowe pokolenie lekarzy; liczy się wygląd i maniery.
       Mr. Harrison – młoda generacja; wiedza naukowa, nowoczesna medycyna.
5) konflikt pokoleń: różnice w metodach leczenia (stare - amputacje, nowe - farmakologia) i podejściu do pacjenta.
6) motyw reputacji: społeczność ocenia lekarzy po manierach i statusie, nie po skuteczności leczenia.

Podsumowując, Gaskell pokazuje, że prawdziwy postęp medycyny i poprawa prestiżu lekarzy nastąpiły dzięki nauce i profesjonalizacji, a nie przez społeczne pozory.

Ilustracja: film: "Życie w Cranford" (BBC 2007)